دانشــــگاه آزاد اســــلامي
واحد تهران مرکزي
دانشــــکده علــوم پايه گروه شيـــــــــمي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.Sc)
گرايش شيمي آلي
عنوان :
بررسي اثر نرکيبات پليمري کاتيوني بر روي تار مو با استفاده از داده هاي نظري و اسکن ميکروسکوپ الکتروني (SEM)
استاد راهنما :
دکتر مرجانه صمدي زاده
استاد مشاور
دکتر حميدرضا احمدي آشتياني
پژوهشگر :
احسان اصلاحي
زمستان 92
پدر و مادر عزيزم
و
همسرم
تشکر و قدر داني:
ضمن سپاس ويژه از اســــتاد عزيزم
سرکار خانم دکتر مرجانه صمدي زاده
از حمايت و پشتــياباني اساتيد ذيل با تمام وجود متشکرم :
استاد عزيزم
دکتر حميدرضا احمدي آشتياني
(مديرعامـــل شرکــــــت سپيتاک)
دکتر مسعود صحرايي راد
(مديرعامل موسسه تحقيقاتي پژوهشي پارس آزماي طب)
دکتر ســيروس روشــن
(مدير عامل لابراتوار هاي سينوا)
تعهد نامه اصالت پايان نامه كارشناسي ارشد
اينجانب احسان اصلاحي دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد نا پيوسته به شماره دانشجويي 89093000200 در رشته کارشناسي ارشد شيمي آلي که در تاريخ 21/11/92
از پايان نامه خود تحت عنوان : بررسي اثر ترکيبات پليمري کاتيوني بر روي تار مو با استفاده از داده هاي نظري و اسکن ميکروسکوپ الکتروني با کسب نمره و درجه ………………………. دفاع نموده ام بدينوسيله متعهد مي شوم :
1- اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران ( اعم از پايان نامه ، کتاب ، مقاله و … ) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رويه هاي موجود ، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست ذكر و درج کرده ام .
2- اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي ( هم سطح ، پايين تر يا بالاتر ) در ساير دانشگاهها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است .
3- چنانچه بعد از فراغت از تحصيل ، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب ، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم .
4- چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشي از آن را بپذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت .

نام و نام خانوادگي :
احـــسان اصـلاحي
تاريـــــخ و امضاء :
بسمه تعالي
در تاريخ 21/11/92
دانشجوي کارشناسي ارشد، آقاي احسان اصلاحي از پايان نامه خود دفاع نموده و با
نمره بحروف با درجه مورد تصويب قرار گرفت

امضا استاد راهنما
دکتر مرجانه صمدي زاده
بسمه تعالي
دانشكده علوم پايه
***************************************************************
( اين چكيده به منظور چاپ در پژوهش نامه دانشگاه تهيه شده است )
نام واحد دانشگاهي : تهران مركزي كد واحد: 101كد شناسايي پايان نامه : 10130308912007عنوان پايان نامه :
بررسي اثر ترکيبات پليمري کاتيوني بر روي تار مو با استفاده از داده هاي نظري و اسکن ميکروسکوپ الکترونينام و نام خانوادگي دانشجو : احسان اصلاحي
شماره دانشجوئي : 89093000200
رشته تحصيلي : شيمي آليتاريخ شروع پايان نامه : 21/5/91
تاريخ اتمام پايان نامه : 21/11/92استاد / استادان راهنما : دکتر مرجانه صمدي زاده
استاد / استادان مشاور: حميد رضا احمدي آشتيانيآدرس و شماره تلفن :تهران، خيابان شريعتي شمال، بين ظفر و ميرداماد، خيابان زيبا، کوچه کاج، پلاک 7، واحد 2/1 – تلفن : 22886726چكيده پايان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش هاي اجرا و نتايج به دست آمده) :
بررسي اثر ترکيبات پليمري کاتيوني در محصولات مراقبت از مو شامل شامپو و کانديشنر بر روي تار مو بالاخص اثر آن بر روي کوتيکول تار مو.
هدف از اين بررسي بررسي اثرات درماني و مراقبتي پلي کواترنيوم 10 بر روي تار مو بود که با توجه به تست هاي انجام گرفته بر روي تار مو و نهايتا مشاهده نتايج با استفاده از ميکروسکوپ الکتروني روبشي و آناليز نتايج بر مبناي آناليز واريانس يکطرفه، مسجل گرديد که اين ماده توانايي ترميم کوتيکول آسيب ديده مو را داراست و اين عمل را باتوجه به اختلاف بار موجود با تار مو به خوبي انجام مي دهد بدين گونه که کليه فلس ها ي کوتيکول تار مو که به واسطه آسيب از فرم خود خارج شده بودند به فرم اوليه باز گردانده شده و در مواقعي که آسيب به صورت برگشت ناپذير بود، از پيشرفت آسيب جلوگيري مي نمود.
نظراستادراهنما براي چاپ درپژوهش نامه دانشگاه مناسب است تاريخ وامضا :
مناسب نيست
– شکل 3-1 (آسيب هاي وارد شده به تار مو) …………………………………………………………….. 22
– شکل 3-2 (اسيب وارد شده به تار مو در اثر موخوره) ……………………………………………….. 23
– شکل 3-3 (آسيب وارد شده به تار مو در اثر تيغ نامناسب ………………………………………….. 24
– شکل 3-4 (آسيب وارد شده به تار مو در اثر قيچي نامناسب). …………………………………….. 24
– شکل 4-1 (مکانيسم ترميم تار مو). …………………………………………………………………………. 36
– شکل 5-1 (پلي کواترنيوم 10) ………………………………………………………………………………… 68
فصل اول
اهميت مو در طول تاريخ
1- 1- تاريخچه:
از شروع تاريخ بشر، مو يك جنبه تظاهر شخصيتي فرد بوده است. مو به عنوان نمادي از جنسيت، وضعيت اجتماعي، ديني و شغلي فرد داراي اهميتي برابر با طرز لباس پوشيدن، ميزان زيورآلات (جواهرات) و حتي نوع اسلحه شخص بوده است. مو در دورانهاي بسيار قديم نيز ارزش و اعتبار زيادي براي بشر داشته است. چندين سال پيش جسد يخ زده مردي در يخچال هاي واقع در نزديکي مرز اتريش با ايتاليا پيدا شد. با توجه به اينکه ظاهر اين مرد شبيه مردان امروزي بود، در ابتدا اين طور تصور شد که وي به تازگي مرده است ولي باستان شناسان پس از مطالعه بر روي البسه و اسلحه او متوجه شدند که جسد متعلق به بيش از پنج هزار سال قبل مي باشد. موهاي اين جسد کاملاً مرتب و در حدود 9 سانتيمتر طول داشته و ريش وي نيز به خوبي کوتاه شده بود. همه اينها حاکي از توجه عميق انسان به مدل مو و ريش حتي در زمان هاي بسيار دور مي باشد. مصريان باستان پيشگامان بسياري از آيين هاي زيبايي بودهاند و به زيبايي مو نيز اهميت بسياري ميدادند و همواره آرايشهاي بسيار متنوعي بر روي مو سر خود انجام ميدادند.
شکل1-1- سبکهاي مختلف مو زنان در مصر باستان
در مصر باستان، پسران فرعون، موهاي خود را به فرم خاصي بافته و در سمت راست سر درست در پشت گوش آويزان ميکردند. فرعون هم هميشه با کلاه گيس در ميان مردم ظاهر مي شد. حتي امروزه هم قضات مرد يا زن انگليسي به عنوان يک سنت در هنگام حضور در دادگاه از کلاه گيس موي اسب استفاده مي کنند. قديمي ترين متن پزشکي که در حال حاضر وجود دارد يک پاپيروس مربوط به نسخهاي از پزشکان مصر باستان در رابطه با پمادي براي درمان ريزش مو است. در اين پماد از چربي کروکوديل و مدفوع اسب آبي به مقدار مساوي استفاده شده است. بقراط (پزشک يونان باستان) متوجه ارتباط بين اندام هاي جنسي و طاسي مردانه شده و اولين کسي بود که گزارش کرد مردان خواجه (کساني که قبل از بلوغ اخته شده اند) دچار طاسي مردانه نميشوند. ظاهراً علت توجه بقراط به طاسي مردانه اين بوده که خود بقراط نيز طاس بوده است. نسخه پيشنهادي بقراط براي جلوگيري از ريزش مو ماليدن مخلوطي از زيره سبز، مدفوع کبوتر، ترب کوهي و گزنه به منطقه طاس ميباشد. امروزه منطقه اي از سَر که شامل پشت و طرفين آن بوده و به صورت طبيعي دچار ريزش مو نميشود را گاهي اصطلاحاً تاج گل بقراط1 مي نامند.
شکل1-2. طاسي سر سقراط
وقتي به دوران عهد عتيق مي رسيم داستان سامسون و دليله2 يکي از نمونه هاي جالب در مورد توجه بشر به از دست دادن موها است. قدرت سامسون براي از بين بردن اشرار در گرو اين بود که موهايش بلند بوده و کوتاه نشوند و زماني که دليله موهاي او را کوتاه کرد، نيروي سامسون به طور کامل از بين رفت. کشيش ها و نمازگزاران مسيحي در زمان قديم موهاي خود را از فرق سر مي تراشيدند تا به اين ترتيب عدم علاقه به دنيا و پاکدامني خود را نشان داده و بگويند که وجود آنها وقف خدا شده است. در قرون وُسطي به دليل شدت توجه مسيحيان به امور اُخروي تراشيدن موهاي فرق سر رايج تر شده به طوريکه گاهي فقط باريکه اي از مو در طرفين سر باقي مي ماند. در دوران پادشاهي لويي چهاردهم در فرانسه استفاده ازکلاه گيس به عنوان علامتي از اشرافيگري مد شده بود. لويي در زمان جواني موهاي زيبايي داشت و او بود که به دليل از دست دادن موهايش در دوران پيري رسم کلاه گيس گذاشتن را در فرانسه رايج کرد.
شکل 1-3. آرايشهاي مختلف مو در دوران باستان
در برخي موارد فرانسويان لوازم شخصي خود مانند کشتي هاي کوچک و قفس پرندگان (که داراي پرنده زنده هم بود) را در روي کلاه گيس ميگذاشتند و گاهي وزن اين کلاه گيس به 6-9 کيلوگرم نيز مي رسيد. رسم کلاه گيس گذاشتن تا اواسط قرن هجدهم همچنان در فرانسه ادامه داشت.
شکل 1-4. استفاده از کلاه گيس بين پادشاهان فرانسوي متداول بوده است
در کشورهاي مختلف نيز استفاده از کلاه گيس همواره در طول تاريخ بسيار متداول بوده است زيرا با استفاده از کلاه گيس و موهاي مصنوعي، زيبايي و جذابيت افراد افزايش ميافته است.

شکل1-5. استفاده از کلاه گيس توسط لوئي چهاردهم (راست) و ملکه اليزابت (چپ)
در آسيا هم مو براي نشان دادن جايگاه اجتماعي و مذهبي فرد داراي اهميت فراواني بوده است. مردان و زنان در کشورهاي مختلف آسيايي همواره توجه زيادي به زيبايي و آرايش مو داشتهاند.
روحانيون بودايي موهاي سرشان را به طور کامل مي تراشيدند. قهرمانان سامورايي در ژاپن موهاي جلو و بالاي سر را تراشيده و مابقي موهايشان را به صورت يک دسته بافته شده در بالاي سر گره مي زدند. حتي در زمان حال هم کشتي گيران سامورايي موهاي خود را در پشت سر به فرم خاصي مي بافند، اگرچه تراشيدن موهاي جلو و بالاي سر منسوخ شده است.
مردان چيني هم معمولاً موهاي خود را در پشت سر بافته و آويزان مي کردند. در دوران انقلاب چين (سال 1922) آويزان کردن موهاي بافته شده در پشت سر براي مردان ممنوع و عدم رعايت اين مسئله جرم تلقي مي شد و لذا اين رسم در اکثر نواحي شهري چين از بين رفت ولي در بسياري از روستاها همچنان ادامه دارد. زنان چيني نيز معمولا موهاي بلندي داشتند. در جوامع امروزي هم مو داراي اهميت فراواني از نظر اجتماعي، فرهنگي و مذهبي بوده و در نشان دادن شخصيت فرد نيز مهم مي باشد. در بسياري از گروه هاي اجتماعي مانند خوانندگان راک ، پانک ها، يهوديان ارتودوکس، کريشناها، سيکها، صوفيان، بودائيان وهندوها مو بسيار مهم بوده و از دست دادن آن يک فاجعه تلقي مي شود.
فصل دوم
آناتومي و فيزيولوژي موي سر
2-1- مقدمه
مراقبت از مو
مراقبت از مو به لحاظ اجتماعي شايد از ظاهر آن هم مهمتر باشد. اين امر جزء اساسي است که پديده جذابيت فيزيکي هم ناميده مي شود و جنبه ي قبلي از ظاهر ماست که وقتي خانه را براي کار يا فعاليت ترک مي کنيم در آينه به آن توجه مي کنيم. توصيه در مورد مراقبت از مو بخشي است که مکررا و خيلي زياد متخصصين پوست و مو در آن نقش ايفا مي کنند. براي همه بيماراني که مبتلا به کمبود مو و پراکندگي مو هستند، کساني که طاسي موي آنها خوب شده و افرادي که قبلا شيمي درماني شده اند، انتظار مي رود که توصيه هاي مربوط به زيبايي به عنوان بخشي از مديريت همه جانبه آنها انجام شود. در دهه هاي اخير محصولات مراقبت از مو از حالت عملي که اغلب نارضايتي بدنبال داشته به سوي افزايش تنوع و خلاقيت و در جهت افزايش کيفيت زندگي انتقال يافته است. يک رژيم مراقبت از مو شامل اصل پاکيزگي و استفاده از محصول نرم کننده و شوينده است که طبق نياز مصرف کننده چند نوع از اين محصولات در دسترس هستند. اين محصولات بطور کلي جداگانه مورد استفاده قرار مي گيرند و استفاده از نرم کننده يا حالت دهنده خيلي کمتر از شامپو است. ترکيب دو محصول در يک محصول، توسط پروکتروگمبل در اواخر دهه 1980 انجام شد و توسعه يافت و براي اولين بار يک محصول که شامل پاک کننده و حالت دهنده بود فقط در يک بطري استفاده شد. طبقه بندي مراقبت از مو براي 3 نوع مو طراحي شده است:
* عادي
* خشک
* آسيب ديده
توليد بعدي محصولات براي دريافت نهايت رضايت و سودمندي بود، مواردي مثل موي نرم و شفاف يا فر کامل و يک دست و درخشش رنگ، دسته اي از محصولات حالت دهنده هم براي به وجود آوردن مدلهاي با ماندگاري زياد وارد بازار شدند تا محصولات شستشو و نرم کننده ها را تکميل کنند. اينها را مي شد افزايش داد و يا شايع ترين مشکلات مربوط به مدلهاي زيبا را تغيير داد و اصلاح نمود. بهترين کار ميان اينها کنترل حجم محصول است که يا خيلي زياد مي شود يا خيلي کم.مديريت موي پراکنده و آشفته مهم است و محصولاتي که در اين جهت توليد مي شوند و براي موهايي که نژادي ناميده مي شوند وارد بازار شده است.
2-2- رژيم هاي مراقبت از مو
يک رژيم مراقبت از مو مي تواند از 1 تا 6 محصول در روز متفاوت باشد.در حاليکه در توليدات قبلي اين امکان وجود داشت که تاثيري نداشته باشند و فقط بر آراستگي مو و زيبايي آنها تاکيد شود.در يک جامعه اي که رقابت در آن رو به افزايش است، اينکه مو به مدت طولاني شستشو نشود، مات شود و از رسيدگي به آن غفلت شود خيلي غير عادي بنظر مي رسد. در بعضي جوامع پيشرفته، صابون هاي ساده براي شستن پوست سر، به خصوص سر مردان هنوز هم استفاده مي شوند. اين سيستم هاي خشن و منفي روي پوست نه فقط پاکيزگي در حد ضعيف ايجاد مي کنند بلکه موجب مي شوند نمک کلسيم در سطح گسترده اي روي مو ايجاد شود و شفافيت را کاهش دهد. شامپو زدن روزانه فقط مي تواند ساقه ي مو را از آلودگي پاک کند و خود اين کار مي تواند مدل و زيبايي مو را زياد کند.محصولات مراقبت از مو در مقايسه با محصولات مراقبت از پوست ارزانتر هستند و در همه جا يافت مي شوند.
2-3- فوليکول مو
مو در واقع بخش ويژه‌اي از پوست است که در خارج آن روئيده و اپيدرميس3 ناميده مي‌شود. داراي دو بخش قابل رويت و تفکيک، به نام‌هاي فوليکول4 و تار5 است. موي انسان، در واقع ساختار اصلاح شده اپيدرم است که از يک کيسه کوچک به نام فوليکول به وجود مي‌آيد. فوليکول در حد فاصل درميس6 و هيپودرميس7 قرار گرفته است، و در واقع يک فرورفتگي کوچک فنجاني يا گرزي شکل است که عميقا در بافت چربي کف سر جاي گرفته است. فوليکول، نقطه شروع رشد مو است که توسط مويرگ‌هاي خوني متعددي تغذيه شده، و مواد غذايي و فاکتورهاي رشدي مو را تامين مي‌کنند. سلول‌هاي درمال پاپيلا نقش اساسي و مهم را در فرآيند رشد و چرخه رويش مجدد مو همراه با سلول‌هاي ديواره فوليكول ايفا مي‌كنند.
فوليکول مو را مي‌توان به دو بخش اصلي تقسيم کرد:
2-3-1- پياز مو
پياز مو8 در کنار فوليکول مو قرارگرفته است. در واقع اين بخش از فوليکول، ساختماني است با قدرت رشد سلولي که سرانجام موجب ساخت تار بلند و نازک موي سر مي‌شود. سلول‌هاي جديد در قسمت هاي پاييني مو9 ساخته مي‌شوند سپس رشد کرده و به تدريج سلول‌هاي قديمي را به سمت بالا مي‌رانند.
سلول‌هاي ويژه‌ايي در پياز مو، مسئول ساخت رنگدانه‌هاي مو هستند. اين رنگدانه‌ها، ملانين10 ناميده شده و سلول‌هاي سازنده آن ملانوسيت11 نام دارند. همگام با رشد فوليکول‌ها به سمت خارج، ملانين نيز به سمت بالا و درون تار مو حرکت مي‌کند.
شكل2-1- ساختمان پياز مو
2-3-2- بخش مياني فوليکول
بخش مياني قسمتي از فوليکول است که موجب مرگ سلول‌ها و سخت‌شدن آن‌ها شده، و بافتي را به وجود مي‌آورد که به آن مو مي‌گويند. به موازات ادامه تقسيم سلول‌هاي زيرين، و ادامه حرکتشان به سمت بالا، رشد مو به سمت بالا ادامه يافته و سرانجام مو از پوست کف سر خارج مي‌شود. در اين زمان مو از اشکال مختلف پروتئيني که به آن کراتين مي‌گويند تشکيل شده است.
شکل : قطر تقريبي اجزاي تشکيل دهنده سلول هاي کوتيکول
اجزاي تشکيل دهندهقطر تقريبي nmسلول هاي سوزني شکل کوتيکول1000 – 6000ماکرو فيبريل ها200 – 900ميکرو فيبريل ها6پروتوفيبريل ها2پپتيدهاي مارپيچي7/0
2-3-3- تار يا ساقه مو
تار مو12 بخشي از ساختمان مو است که بر روي کف سر مشاهده مي‌شود. بخش عمده تار مو را سلول‌هاي مرده تشکيل مي دهند، که حاوي انواع مختلف کراتين، مواد چسباننده و مقادير اندکي آب است. موهاي انتهايي بر روي سر، با روغن طبيعي به نام سبوم که توسط سباسه فوليکل‌ها ساخته مي‌شوند لغزنده مي‌گردند. مقادير توليد سبوم بر روي کف سرهر فرد، وابسته به عوامل ژنتيکي است. ترشحات غدد جنسي مردانه و زنانه نيز، سبب تغيير در ميزان ترشح سبوم مي‌شوند. در زمان افزايش سطح هورمون‌هاي آندروژن، ميزان ترشح سبوم به‌طور چشمگيري افزايش مي‌يابد. در بسياري از نوجوانان افزايش ناگهاني مقدار هورمون‌هاي فوق در زمان بلوغ، سبب افزايش ساخت چربي و سبوم شده و در نتيجه موهاي فرد چرب مي‌شوند.
تار مو در برش عرضي شامل سه بخش است:
1- مدولا13
2- کورتکس (قشر)14
3- کوتيکول15

شکل 2-2
2-3-5- مدولا
سلول‌هاي مدولا به طور آزادانه و رها در كنار هم قرار گرفته‌اند كه در حين شكل‌گيري چروكيده مي‌شوند و در سرتاسر محور فيبرها، فضاهاي نامنظم خالي از هوايي را بر جاي مي‌گذارند. باور بر اين است كه سهم مدولا در خواص فيزيكي و شيميايي مو ناچيز بوده و به همين دليل نيز در بسياري از مواقع ناديده گرفته مي‌شود.
2-3-6-كورتكس
بخش مركزي مو كورتكس ناميده مي‌شود كه سازنده قسمت اعظمي از تار مو است. كورتكس خواص كيفي ويژه مو همانند الاستيسيته و موج‌دار بودن را ايجاد مي‌كند.کورتکس حاوي فيبرهاي پروتئيني ساخته شده از آلفا کراتين و پروتئين آمورفوس16 است. كورتكس به وسيله رشته‌هايي از كراتين كه به صورت افقي و در طول تار مو قرار گرفته اند، پر مي‌شود. اين فيبرها از كراتين هايي با مقادير سولفور كمتري ساخته شده و در داخل فولدرهايي از فيبرهاي بزرگ‌تر قرار دارند. مجموعه اين فيبرها به وسيله توده اي از كراتين‌هاي غني از سولفور به‌نام ماتريكس نگهداري مي‌شود (مقدار سولفور اين كراتين‌ها از كراتين‌هاي كورتكس بيشتر است).
2-3-7-كوتيكول
لايه بيروني مو كه در حكم پوسته خارجي آن است كوتيكول ناميده مي‌شود. كوتيكول از سلول‌هاي تحت فلس مانند روي هم قرار گرفته يا روي هم پوشاننده تشكيل شده است. اين ورقه‌ها يا فلس‌ها در حدود 5/0 تا 1 ميكرومتر ضخامت دارند و 45-60 ميكرومتر هم طول دارند. موي انسان داراي 5 تا 10 لايه ورقه‌هاي همپوشاني (اورلپ17) شده است و اين درحالي است كه در پشم گوسفند تنها يك تا دو عدد ورقه ضخيم وجود دارد. در موهاي ظريف و نازك، ضخامت كوتيكول در حدود 36 درصد كل فيبرهاي مقطع عرضي مو است و در موهاي ضخيم اين ضخامت به حدود 15 درصد مي‌رسد. اين سلول‌ها يا فلس‌ها از ريشه تا نوك مو روي هم قرار گرفته‌اند و زاويه قرارگيري آن‌ها بر روي يكديگر 40 درجه است. كوتيكول حاوي درصد سيستئين بالاتري نسبت به كل مو است. در مقايسه با كورتكس، كوتيكول در سطح مولكولي، داراي يك سيستم كامل ارگانيزه شده نيست. هر كوتيكول در واقع يك ساختمان چند لايه است. كوتيكول‌هاي موي انسان معمولاً حاوي پيگمنت‌هاي ملانين نيستند، اما اين پيگمنت‌ها در كوتيكول‌هاي پرندگان ديده مي‌شوند. هر سلول كوتيكولي از يك غشاء نازك به نام اپي‌كوتيكول18 پوشيده شده كه در حدود 25 آنگستروم ضخامت دارد.
2-4- ساختمان پوست سر
پوست سر داراي همان ساختمان کلي پوست ساير نقاط بدن است ولي چند خصوصيت منحصر به فرد را در پوست سر نسبت به پوست کل بدن مشاهده مي کنيم:
1- تعداد زيادي فوليکول هاي مو و ضخيم بودن آن
2- تراکم بسيار زياد غدد چربي و اندازه بزرگتر اين غدد نسبت به ساير نقاط بدن
3- تراکم بسيار زياد غدد عروق و اندازه بزرگتر اين غدد نسبت به ساير نقاط بدن
4- شبکه متراکم و به هم پيوسته عروقي که تغذيه و حيات مو هاي سر را به عهده داشته و براي ادامه حيات مو ها ضروري است.
5- شبکه به هم پيوسته و متراکم عصبي که هم شامل اعصاب حسي بوده وهم شامل اعصاب حرکتي که حرکت ماهيچه هاي موجود در زير پوست را باعث مي شود.
شکل 2-3- ساختمان پوست سر
2-5- چرخه طبيعي رشد مو
پوشش مو که بيشتر پستانداران را گرم و خشک نگه مي دارد و آنها را از عناصر مضز بدور مي کند، نيازمند تامين موهاي جديد در طول عمر زندگي حيوانات مي باشد. به منظور توليد موهاي جديد، فوليکول هاي مو متحمل يک چرخه مي شوند که از مراحل زير تشکيل شده است.
– آناژن (فاز رشد)
– کاتاژن (فاز بينابيني)
– تلوژن (فاز افتادن و ريختن)
شکل 2-4 – مراحل رشد مو
چرخه مو بيانگر يک نمونه قابل توجه براي مطالعه تنظيم خفتگي و فعال شدن سلول هاي بنيادين بعلاوه تقويت تکثير سلولي، سرنوشت سلول، تمايز و آپوپتوز در بافت هاي اپي تليال جوان احيا کننده مي باشد.
2-5-1- مرحله آناژن:
اين مرحله، اولين مرحله رشد مو است که بين 2 تا 8 سال طول ميکشد. در طول اين دوره، سلولها در پاپيلاي (جوانه) مو به سرعت تقسيم مي شوند و تنه مو در حالي که از پياز مو به سمت بالا ميآيد و از منفذ آن خارج مي شود، کراتيني (شاخي) ميشود. در همين حال پياز مو به بخش هاي عميق تر پوست (بخش درم) نفوذ مي کند تا تغذيه لازم را به دست آورد. افرادي که مرحله رشد طولاني آناژن را دارند، مي توانند موهاي بسيار بلندي داشته باشند. ديگران که مرحله رشد موي شان کوتاه است، موهاي چندان درازي نخواهند داشت. مو با سرعت 25 / 1 سانتيمتر در ماه رشد مي کند، بنابراين مويي که کوتاه نشود، ممکن است بين 30 تا 120 سانتيمتر رشد کند.
2-5-2- مرحله کاتاژن:
به دنبال مرحله آناژن، مرحله کاتاژن رخ ميدهد که يک مرحله کوتاه بينابيني دو تا چهار هفتهاي است. در اين مرحله که بخشي از يک فرآيند ايجاد موي جديد است، پياز موي قديمي تحليل ميرود و رشد مو متوقف مي شود، اما مو نميريزد. در طول مرحله کاتاژن، پياز مو تحليل مي رود و اندازه آن به يک ششم طول طبيعي اش ميرسد. بخش پاييني پياز مو تخريب مي شود، جوانه مو درون بخش عمقي پوست (درم) تحليل ميرود و پياز مو از جريان خون جدا ميشود و در نهايت در حال يکه پياز مو در حال متلاشي شدن است، تنه مو نهايتا به بالا رانده مي شود.
2-5-3- مرحله تلوژن:
در مرحله بعد فوليکول يا پياز مو به مرحله تلوژن يا استراحت وارد ميشود که دو تا چهار ماه به طول مي انجامد. در اين دوره مو هنوز رشد نمي کند، اما متصل به پياز مو باقي ميماند، در حالي که جوانه مو درون بخش عمقي پوست (درم) وارد يک مرحله استراحت شده است. حدود 10 تا 15 درصد از همه موها در هر زمان در اين مرحله قرار دارند. بعد از اينکه مرحله تلوژن کامل شد، مو به مرحله آناژن بازميگردد. در اين زمان است که تنه موي جديد تشکيل ميشود و موي قديمي را به بيرون مي راند و اين مو ميريزد.
2-6- بررسي شيميايي تار مو
قسمت اعظم کورتکس، ماتريکس و کوتيکول مو را پروتئين يا پلي پپتيد تشکيل مي دهد. در اين پروتئين ها، گروه الفا کربوکسيل يک آمينواسيد به گروه آلفا آمينواسيد ديگري از طريق يک باند پپتيدي به نام ” باند آميدي” مي پيوندد. با توجه به تعداد آمينواسيدهاي تشکيل دهنده چنين پليمرهايي، به آنها پپتيد يا زنجيره کوتاه پروتئيني گفته مي شود. پلي پپتيد ها بين 10 الي 100 عدد اسيد آمينه دارند و پروتئين يا ماکروپپتيدها داراي بيش از 100 عدد اسيد آمينه هستند(7 و 8). يک زنجيره پلي پپتيدي شامل قسمت هايي معمولا تکراري است که زنجيره اصلي ناميده مي شود. اين زنجيره همچنين داراي بخشي تغييرپذير است که عبارت است از زنجيره هاي کناري مشخصي که تحت عنوان ” R” ناميده مي شوند. در کراتين مو ساختمان پلي پپتيدي تکراري ” آلفا هليکس ” است که ميله اي و رشته اي شکل است. آلفا هليکس ها در کراتين مو به صورت فنرهايي که در جهت عقربه هاي ساعت پيچ خوردگي دارند ديده مي شود. آلفا هليکس ها به وسيله باند هاي هيدروژني في مابين: -NH و -CO- منتشر در زنجيره در زنجيره اصلي باقي مانده از سه اسيد امينه پايدار مي شود. يک ” آلفا هليکس ” آزاد ناپايدار است، دو رشته آلفا هليکس يا بيشتر در هم پيچيده و يک فيبر منفرد کابل مانند را ايجاد مي کنند که تحت عنوان ” هليکال کوئيلد – کوئيل ” ناميده مي شود که داراي نقش مهمي در ايجاد خواص مکانيکي فيبر ها است (3)و(4)و(6)و(8)و(9). مو از کراتين هاي سختي ساخته شده است که داراي وزن مولکولي در حدود 40000 تا 70000 دالتون هستند. با در نظر گرفتن وزن هر اسيد آمينه ( در حدود 110 دالتون ) مي توان حدس زد که بايد پروتئين هاي فيبريلاري در مو حدود 363 تا 636 اسيد آمينه باشند.قسمت اعظم مو شامل پروتئيني به نام کراتين است. کراتين، پروتئين شناخته شده اي است که در برابر آسيب هاي مختلف مقاوم است، اين پروتئين سازنده موادي همانند: پر پرندگان، چنگال حيوانات، ناخن و سم چهار پايان است. همانند ديگر پروتئين ها کراتين نيز داراي مولکول هاي بسيار بزرگي است که از واحد هاي کوچک تري به نام اسيد هاي آمينه ساخته شده است و اين آمينو اسيدها همانند دانه هاي تسبيح به يکديگر متصل شده اند. مو همچنين حاوي چربي، رنگدانه، ملانين، مقادير اندکي از ويتامين ها، مقادير ناچيزي از روي19 و ديگر فلزات است. مو علاوه بر اين حاوي آب است که در حدود 10 – 13 درصد وزن کل آن را تشکيل مي دهد و براي حفظ و ارائه خواص شيميايي و فيزيکي آن بسيار مهم و حياتي است (6)و(7)و(8)
2-6-1- استحکام مو
مو به طور عجيبي داراي استحکام است و حتي يک رشته از مو توانايي بلند کردن وزنه اي 100 گرمي را بدمن اينکه پاره و گسسته شود دارد و حتي مي توان ريسمان محکمي را از مو ها تهيه کرد. پروتئين هاي کراتيني کورتکس عامل اين استحکام غير معمول است. مولکول هاي بلند کراتين در کورتکس به يکديگر فشرده شده اند تا ساختماني منظم، مستحکم و با قابليت انعطاف را شکل دهند. اگر زنجيره هاي پروتئيني، مخلوطي از حدود 20 نوع يا بيشتر اسيد آمينه ساخته شده است. کراتين ترکيب منحصر به فردي است. منحصر به فرد بودن کراتين به واسطه دارا بودن مقادير زيادي از اسيد آمينه اي خاص به نام سيستاين20 در زنجيره آن است. پروتئين هاي ماتريکس مو حاوي دو آمينو اسيد سيستئين21 (7)و(8) در هر زنجيره مختلف خود است که در کنار و نزديک يکديگر قرار گرفته و به وسيله دو اتم سولفور به يکديگر متصل شده اند، حالتي که در آن پيوند شيميايي قوي اي تحت عنوان پيوند دي سولفيدي شکل مي گيرد. در طول زنجيره هاي کراتيني باند هاي دي سولفيدي زيادي قرار دارند که به صورت پله هاي يک نردبان به يکديگر متصل شده اند ( پيوند هاي عرضي). باند هاي دي سولفيدي از مستحکم ترين باند هاي شناخته شده طبيعت به شمار مي روند. در واقع دليل استحکام و قدرت مو ، پيوند هاي عرضي به دست آمده از پيوند هاي دي سولفيدي، مابين زنجيره هاي کراتيني است. (2)و(7)
شکل 2-5- نمايش پيوند دي سولفيدي
2-6-2- مو چگونه شکل ظاهري خود را به دست مي آورد؟
شکل ظاهري مو وابسته به عوامل متعددي است، از جمله مي توان به، شکل ظاهري فوليکول، زاويه و نحوه رويش مو اشاره کرد که از فردي به فرد ديگر و همچنين از نژادي به نژاد ديگر متفاوت است. کراتين علاوه بر نقش استحکامي خود در شکل دهي فوليکول هاي مو نيز نقش مهمي را ايفا مي کند. شکل ظاهري مو متاثر از پيوند هاي شيميايي موجود در ساختمان آن است. به علت استحکام و قدرت بالاي پيوند هاي دي سولفيدي، تنها راه تغيير در آنها به کارگيري روش هاي شيميايي همانند صاف کردن22 مو با استفاده از عوامل شيميايي است. هر زنجيره کراتيني به وسيله پيوندهاي شيميايي ديگري نيز (که متفاوت از پيونهاي دي سولفيدي است) به يکديگر متصل مي شوند که به آنها پيوند هاي هيدروژني گفته مي شوند. در زنجيره کراتيني مو، تعداد پيوندهاي هيدروژني به مراتب بيشتر از پيوندهاي دي سولفيدي است. البته پيوندهاي هيدروژني به ميزان زيادي از پيوندهاي دي سولفيدي ضعيفتر هستند وبه راحتي شکسته مي شوند و انعطاف پذيري مو را ايجاد مي کنند. در زمان خيس شدن مو پيوندهاي هيدروژني به دفعات شکسته مي شوند و در زمان خشک شدن آن دوباره شکل مي گيرند. در زمان شکسته شدن اين پيوندها، شکل ظاهري مو نيز تغيير مي يابد. اين همان پايه و اساس مرتب کردن و حالت دادن به مو است. تغيير ايجاد شده در شکل و حالت ظاهري مو بدين طريق فقط تغييري موقتي است و با خشک شدن مجدد مو که با شکل گيري مجدد پيوند هيدروژني همراه است، شکل ظاهر مو مي تواند به حالت اول خود برگردد. (3)و(5)

فصل سوم
آسيب هاي واده شده به موي سر(10)
3-1- بررسي انواع آسيب هاي وارد شده به تار مو
3-1-1- آسيب ناشي از پديده هوازدگي23:
هوازدگي در حقيقت حالتي از آسيب تدريجي کوتيکول تار مو است. آسيب هاي وارد شده به کوتيکول باعث نازک شدن آن و پارگي اتفاقي مو مي شود. خوشبختانه مو داراي توان طبيعي بالايي است. موهاي به دست آمده ار موميايي هاي مصر باستان و حتي از بدن انسان هاي اوليه در دوران سنگي به خوبي طي هزاران سال توانسته است خود را حفظ کند. (2)وقتي موي جديدي از کف سر خارج مي شود کوتيکول آن شامل 10 لايه از فلس هاي بلند است. اين لايه ها بسيار نازک هستند و تنها 3 الي 4 ميکرومتر ضخامت دارند، شکل گيري اين چنين لايه هايي 6 سال يا بيشتر به طول مي انجامد. همزمان با رشد مو اين لايه ها به تدريج و به آرامي دچار سائيدگي مي شوند. اين لايه ها در انتهاي مو بخصوص اگر بلند باشد تقريبا کامل سائيده شده اند. اين سائيدگي يک پروسه کاملا طبيعي است و اثر کمي بر روي موي سر دارد. چنين سايشي در بعضي از موارد با سرعت بسيار بيشتري رخ مي دهد. آسيب حاصل از اين سايش به دلايل مختلفي از جمله رطوبت، اصطکاک، نور آفتاب، حرارت حاصل از سشوار يا افتاب حاصل مي شود. البته قابل ذکر است که مواد شيميايي موجود در استخر هاي شنا و نمک موجود در آب دريا به اندازه مواد کازمتيک نامناسب، از ديگر عوامل موثر در ايجاد اين آسيب ها به شمار مي روند (11) و(12) و(14)
شکل 3-1 – نمونه آسيب هاي وارد شده به تار مو
در موهاي طبيعي اين نوع از آسيب ها تنها در نزديکي انتهاي موهاي بلندي که هيچ گونه تدبيري برايشان به کار نرفته است ديده مي شود، موهايي که کدر و رنگ پريده اند و دوشاخه شدن و شکستگي در انتهاي آنها در موارد زيادي ديده مي شود. مدت زماني که يک مو مي تواند بدون هيچ گونه آسيبي به رشد خود ادامه دهد به کيفيت طبيعي مو وابسته است، اما غالبا موها در معرض آسيب قرار داشته و در طول مدت نگهداري به حالت دهي24 نياز دارند. قدرت کورتکس در بازيافت رطوبت از دست رفته، عاملي است که به واسطه آن حالت دهي مي تواند سرعت بروز و ايجاد ودرينگ25 طبيعي در مو را کند کند. خشکي يا از دست دادن رطوبت مو باعث از دست رفتن توان حالت پذيري آن مي شود و در چنين شرايطي است که تعداد باندهاي هيدروژني نيز کاهش مي يابد. حالت دهي باعث باز گرداني و بازسازي پيوندهاي هيدروژني و افزايش



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید