سپاسگزاري

سپاس فراوان پروردگار يکتا را که هستي امان بخشيد، به طريق علم و دانش رهنمونمان شد، به همنشيني رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چيني از علم و معرفت را روزيمان ساخت.
اله?، آن چراغ که تو برافروزي به خاموش?ش کس? دانا ن?ست و آن دل که تو هدا?ت نما?? به ذ?لتش کس? توانا ن?ست. سپاس و ستا?ش فراوان تو را که نوري و سرور.????????
اکنون که به لطف و ?اري پروردگار ا?ن پژوهش به پا?ان رس?ده است، بر خود ?زم م?دانم که از استاد راهنماي بزرگوار خود سرکار خانم ليلا نوري به خاطر تمام صم?م?تها، رهنمودهاي ارزندهشان و همراه? هم?شگ? من در تمام مراحل انجام ا?ن رساله تشکر کرده و نها?ت سپاسگزاري را داشته باشم. از استاد مشاور محترم جناب آقاي دکتر عبدالرضا محمدي نافچي به خاطر زحمات و مساعدت هاي ارزندهشان در طول انجام ا?ن تحق?ق کمال تشکر را دارم.????????????????
از پدر و مادر عزيزم که رنج تمام مراحل زندگيم را به جان خريدند و گذر از مراحل مختلف تحصيل را برايم ميسر ساخته اند و دمي نياسودند تا بهنگام تحصيل در حسرت آسايش نباشم، سپاسگزاري مي کنم.
در نها?ت از تمام? عز?زان? که هر ?ک با قدم? ?ا قلم? ?ا سخن? در عبور از ا?ن مس?ر با ?اري خود، مرا مرهون محبتها?شان نمودند سپاس فراوان دارم.????????
تقديم به:
پدري که
با زحمت و تلاش بي پايان خويش راه زندگي و تحصيل را به من آموخت
و
مادر فداکارم
که همواره دعاي خيرشان راهگشاي مشکلاتم بوده است.

دانشگاه آزاد اسلامي- واحد دامغان
دانشکده کشاورزي
پايان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسي ارشد در رشته مهندسي کشاورزي گرايش صنايع غذايي
عنوان
بررسي اثر عصاره مريم نخودي بر روي خواص ميکروبي، فيزيکوشيميايي و مکانيکي فيلم خوراکي بر پايه نشاسته سيب زميني
Investigation of Germander (Teucrium ardui) extract on physicochemical, antimicrobial & mechanical properties of edible films based on potato starch

استاد راهنما:
سرکار خانم دکتر ليلا نوري
استاد مشاور:
جناب آقاي دکتر عبدالرضا محمدي نافچي
نگارنده:
مقداد آزادي
دي ماه 1392
چکيده

خصوصيات فيزيکي، مکانيکي و ضد ميکروبي فيلمهاي نشاسته سيب زميني حاوي 4 غلظت (0، 15، 25 و 35%) مورد مطاله قرار گرفت. در اين تحقيق فيلمهاي نشاسته سيب زميني حاوي غلظت هاي مختلف عصاره آبي گياه مريم نخودي توليد و خصوصيات آنها شامل مقاومت به کشش، کشش در نقطه پارگي، مدول يانگ، ضخامت، نفوذ پذيري به بخار آب و اکسيژن، حلاليت، فاکتورهاي رنگ سنجي، طيف الکترو مغناطيس و خصوصيات ضد ميکروبي عليه باکتري اشرشيا کلي مورد بررسي قرار گرفت. نتايج بدست آمده نشان داد که افزودن عصاره آبي مريم نخودي به طور معني داري تاثير بر ضخامت فيلمهاي نشاسته سيب زميني نداشته در حالي که باعث افزايش حلاليت، نفوذپذيري به بخار آب و اکسيژن، کشش در نقطه پارگي و فاکتور b گرديده است. مقاومت به کشش، مدول يانگ، فاکتور L و a رنگ سنجي فيلمهاي مختلف نشاسته سيب زميني کاهش پيدا کرد. بررسي طيف FT-IR فيلمهاي نشاسته نشان داد که هيچ گروه عاملي جديدي بعد از به کاربردن عصاره مريم نخودي ظاهر نشده است که نشان مي دهد تنها تعامل فيزيکي بين عصاره و ماتريکس فيلم رخ مي دهد.
کلمات کليدي: فيلم نشاسته، عصاره آبي، مريم نخودي، خصوصيات فيزيکو شيميايي، خصوصيات ضد ميکروبي
فهرست مطالب
1- کليات تحقيق15
1-1- گياهان دارويي17
1-2- خواص گياهان دارويي18
1-3- خواص ضداکسايشي گياهان دارويي19
1-4- راديکالهاي آزاد19
1-5- اکسيداسيون ليپيدها20
1-6- اسانس21
1-6-1- خواص عمومي اسانس ها21
1-7- خواص بيولوژيک اسانسها و عصاره هاي گياهي23
1-7-1- بي خطر بودن مصرف اسانس و عصاره23
1-7-2- خواص ضد باکتري اسانسها و عصاره هاي گياهي23
1-8- عوامل موثر بر فعاليت ضد ميکروبي اسانس و عصاره در مواد غذايي24
1-9- عصاره25
1-10- شيمي اسانسها و عصارهها26
1-10-1- ترکيبات موجود در اسانسها و عصاره ها26
1-10-2- خواص بيولوژيک اسانسها و عصاره ها27
1-11- بسته بندي مواد غذايي و اهميت آن28
1-11-1- تاريخچه بسته بندي29
1-11-2- بسته بندي پلاستيکي30
1-11-3- مواد اوليه بسته بندي پلاستيکي30
1-11-4- فيلم30
1-11-5- Sheet30
1-11-6- لمينيت30
1-11-7- فيلمهاي مرکب31
1-11-8- موارد استفاده بسته بندي پلاستيکي31
1-11-9- جايگزين هايي جديد براي پلاستيک در صنعت بسته بندي31
1-12- فيلمهاي خوراکي31
1-12-1- مواد ضد ميکروبي در فيلم هاي خوراکي32
1-12-2- فاکتورهاي مهم در کاربرد بسته بندي هاي ضد ميکروبي34
1-12-3- انواع بستهبندي بر اساس نوع پليمر36
1-12-4- بسته بندي هاي تجزيه ناپذير37
1-12-5- بسته بندي هاي زيست تخريب پذير43
1-13- سيب زميني46
1-13-1- تاريخچه توليد سيب زميني46
1-13-2- ارقام مختلف سيب زميني47
1-14- نشاسته48
1-14-1- ساختار شيميايي نشاسته48
1-15- گياه مريم نخودي50
1-16- اهداف تحقيق52
2- مروري بر تحقيقات پيشين55
2-1- خواص ضد اکسايشي و ضد ميکروبي چند گياه دارويي در محيط آزمايشگاهي55
2-2- استفاده از اسانس و عصاره گياهان دارويي در نگهداري مواد غذايي57
2-3- بررسي اثر عصاره در فيلمهاي خوراکي58
3- مواد و روشها66
3-1- مواد66
3-2- دستگاها66
3-3- روش تهيه عصاره ها67
3-4- توليد فيلم نشاسته سيب زميني67
3-5- خصوصيات فيزيکي فيلمها68
3-5-1- ضخامت فيلمها68
3-5-2- حلاليت در آب68
3-5-3- رطوبت69
3-5-4- آزمون کشش69
3-5-5- آزمون نفوذپديري به رطوبت (WVP)70
3-5-6- آزمون رنگ سنجي70
3-6- آزمونهاي ميکروبي71
3-6-1- تهيه سوسپانسيون باکتريايي71
3-6-2- محيط کشت باکتري71
3-6-3- تعين فعاليت ضد ميکروبي اسانس و عصاره گياه غازياقي در محيط جامد (ديسک ديفيوژن)71
3-7- آناليز آماري72
4- نتايج و بحث74
4-1- ضخامت فيلم بسته بندي74
4-2- حلاليت فيلمهاي نشاسته75
4-3- نفوذ پذيري به بخار آب77
4-4- نفوذپذيري به اکسيژن81
4-5- مقايسه فاکتور رنگ سنجي L83
4-6- مقايسه فاکتور رنگ سنجي a86
4-7- مقايسه فاکتور رنگ سنجي b87
4-8- مقاومت کششي فيلم نشاسته89
4-9- کشش در نقطه پارگي91
4-10 مدول يانگ94
4-11- FTIR95
4-12- UV98
4-13- خواص ضد ميکروبي فيلمهاي خوراکي99
5منابع……………………………………………………………………………………………………….100
فهرست جداول

جدول ‏4-1: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر ضخامت فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني74
جدول ‏4-2: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر حلاليت فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني76
جدول ‏4-3: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر نفوذ پذيري به بخار آب فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني78
جدول ‏4-4: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر نفوذ پذيري به اکسيژن فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني82
جدول ‏4-5: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر فاکتور L فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني84
جدول ‏4-6: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر فاکتور a فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني86
جدول ‏4-7: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر فاکتور b فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني88
جدول ‏4-8: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر مقاومت کششي فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني89
جدول ‏4-9: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر کشش در نقطه پارگي فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني91
جدول ‏4-10: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر مدول يانگ فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني94

فهرست اشکال

شکل ‏1-4: شكل مولكول پلي اتيلن با دانسيته پايين يا LDPE39
شکل ‏1-5: شكل مولكول پلي اتيلن با دانسيته بالا HDPE يا40
شکل ‏1-6: ساختار مولکول پليپروپيلن41
شکل ‏1-8: تقسيمبندي بيوپليمرها45
شکل ‏4-1: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر ضخامت فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني75
شکل ‏4-2: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر حلاليت فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني77
شکل ‏4-4: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر نفوذ پذيري به اکسيژن فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني83
شکل ‏4-5: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر فاکتور L فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني85
شکل ‏4-6: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر فاکتور a فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني87
شکل ‏4-7: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر فاکتور b فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني88
شکل ‏4-8: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر مقاومت کششي فيلم فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني90
شکل ‏4-9: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر کشش در نقطه پارگي فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني93
شکل ‏4-10: مقايسه غلضتهاي مختلف عصاره مريم نخودي بر مدول يانگ فيلمهاي حاصل از نشاسته سيب زميني95
شکل ‏4-11 طيف FT-IR فيلم کنترل نشاسته سيب زميني96
شکل ‏4-12:طيف FTIR نشاسته سيب زميني با 15% عصاره مريم نخودي96
شکل 4-15: بررسي درصد جذب نور مرئي فيلم نشاسته سيب زميني98
شکل 4-16: بررسي درصد عبور نور مرئي فيلم نشاسته سيب زميني99
نمودار 4-17: خاصيت ضدميکروبي فيلم نشاسته سيب زميني حاوي عصاره آبي مريم نخودي.100
نمودار 4-18: خاصيت ضدميکروبي فيلم نشاسته سيب زميني حاوي عصاره الکلي مريم نخودي.101

فصل اول
کليات تحقيق

1- کليات تحقيق

امنيت مواد غدايي يک مسئله در سطح جهاني است که همه انسانها درگير آن هستند. بسياري از مواد غذايي فساد پذيرند و براي رسيدن به يک عمر انبار داري مناسب نياز به مراقبت در مراحل توليد، انبار و پخش در برابر ميکروبهاي فسادزا و بيماريزا هستند. مصرف غذاهاي آلوده به ميکروبهاي بيماري زا ساليانه حدود 30 درصد مردم دنيا را گرفتار ميکند. تخمين زده شده که 30 درصد از مردم کشورهاي صنعتي ساليانه دچار بيماري هايي با منشآ غذايي ميشوند و در سال 2000 حدود 2 ميليون نفر از بيماريهاي گوارشي و اسهال در سراسر دنيا مردهاند. به رغم پيشرفتهاي جديد در روشهاي توليد مواد غذايي، ايمني مواد غذايي موضوعي است که به طور فزايندهاي مورد توجه قرار گرفته است. بنابراين هنوز نياز به روشهاي جديد براي کاهش و از بين بردن ميکرواورگانيسمهاي بيماري زا (احتمالا روشهاي ترکيبي) در مواد غذايي احساس ميگردد. امروزه تمايل به استفاده از نگهدارندههاي شيميايي و موادي که بر روي سلامت انسان و محيط زيست اثر منفي دارند در صنعت مواد غذايي از طرف مصرف کنندگان و توليد کنندگان مواد غذايي کاهش يافته است.
استفاده از گياهان دارويي از زمانهاي بسيار قديم براي بهبود عطر و طعم غذا، استفادههاي دارويي و درمان بسياري از بيماريها کاربرد داشته است. بيش از 2000 سال قبل در مصر، هند و ايران باستان روش تقطير براي استخراج اسانس و عصاره گياهان دارويي به کار رفته است. از گياهان دارويي پر استفاده، ميتوان به چوب درخت عرعر، ميخک، جوز، رازيانه، فلفل و دارچين اشاره کرد (15 و 27).
تا سال 1990 مطالعات چنداني روي خواص نگهدارندهگي گياهان دارويي در مواد غذايي صورت نگرفته بود، ولي در 2 دهه قبل تحقيقات گستردهاي در مورد امکان استفاده از اسانس و عصاره اين گياهان به عنوان نگهدارندههاي طبيعي در مواد غذايي به ويژه مواد غذايي مايع انجام گرفته است (16، 55 و 59).
بسياري از فراوردههاي غدايي به صورت طبيعي فاسد شدني هستند، در نتيجه براي افزايش ماندگاري در طول فرايند توليد، انبارداري و توزيع احتياج به نگهداري و محافظت دارند. در صنعت توليد مواد غذايي براي افزايش ماندگاري از مواد و نگهدارندههاي شيميايي استفاده ميشود.اين مواد از طريق کاهش يا ممانعت از رشد ميکروبها باعث افزايش عمر انباري مواد غذايي ميشوند. لازم به ذکر است که در حال حاضر مصرف کنندگان در رابطه با استفاده از افزودني هاي شيميايي و سنتزي آگاهي و نگراني بيشتري دارند. بنابراين مواد غذايي فرايند شده با نگهدارندهاي طبيعي روز به روز بيشتر مورد توجه قرار ميگيرند. اسانس و عصارههاي حاصل از متابوليت هاي ثانويه گياهان دارويي به دليل خواص بيولوژيک مناسب به ويژه خواص ضد ميکروبي و همچنين ايجاد عطر و طعم مطبوع براي جايگزيني نگهدارندههاي شيميايي بسيار مناسب ميباشند(22، 33، 45 و 46).
نگهداري مواد غذايي يک مبارزه مداوم با ميکروبهاي فسادزا و بيماري زاست. معولآ فرايندهاي نگهداري و محافظت از مواد غذايي مانند حرارت دهي، سردکردن، و افزودن مواد ضد ميکروبي باعث تغييرات نامطلوب در خواص حسي مواد غذايي و کاهش ارزش تغذيه اي آنها ميشود. تحقيقات زيادي براي جايگزيني روشهاي سنتي نگهداري مواد غذايي با روشهاي جديد براي بهبود مزه، ارزش غدايي و حالت طبيعي ماده غدايي انجام شده است. در سالهاي اخير مصرف کنندگان حساسيتهاي بيشتري را نسبت به فرايند توليد مواد غذايي که مصرف ميکنند نشان ميدهند. نگهدارندهاي شيميايي که سالها براي نگهداري مواد غذايي مورد استفاده قرار ميگرفتهاند ممکن است اثرات منفي بر ويژگيهاي ماده غدايي و سلامت انسان داشته باشد. بنابراين توجه و گرايش به سمت نگهدارندههاي طبيعي مانند اسانس و عصارههاي گياهان دارويي روز به روز بيشتر ميشود (42).
عفونت و مسموميت غذايي باعث بيماريهاي زيادي در سراسر دنيا ميشود. ميکروبهاي موجود در مواد غذايي به دلايل مختلفي مانند فرايند نامناسب باعث بيماريهاي مختلفي ميشوند. گونههاي سالمونلا، استافيلوکوکوس اورئوس و اشرشياکلي از معمولترين ميکروبهاي بيماري زا در مواد غذايي هستند که به طور گستردهاي از مواد غذايي جداسازي شدهاند. ميکروارگانسمهاي بيماريزا و فسادزا باعث فساد و کاهش کيفيت و مقبوليت مواد غذايي ميشود. اين ميکروبها باعث کاهش عمر انبار داري مواد غذايي ميشوند که يک مسئله بسيار مهم در صنعت غذاست(37 و 56).
اسانسها به علت طبيعي بودن و به طور کلي خواص ضد ميکروبي و بيولوژيکي مناسب، بسيار مورد قبول مصرف کنندهها هستند. کاهش بيماريها، کاهش مشکلات زيست محيطي، و کاهش مقاومت ميکروبها به نگهدارندههاي شيميايي و مزيتهاي ديگر باعث افزايش کاربرد اسانسها در صنعت غذا و بسته بندي مواد غذايي ميشود (11).
مواد موثرهي گياهان دارويي جزئي از متابوليت‌هاي ثانويه گياهي مي باشند. اين متابوليت‌ها در حقيقت حاصل فعاليت چرخه‌هاي بيوسنتزي فرعي هستند که از چرخه‌هاي بيوسنتزي حياتي (متابوليسم اوليه) مشتق مي شوند و مي توان آنها را پايانه‌هاي متابوليسم در ياختههاي گياهي دانست. در حقيقت، حضور اين مواد در يک گياه باعث افزايش قدرت سازگاري آن با محيط، افزايش مقاومت و قدرت دفاعي در برابر حشرات و حيوانات و همچنين توان رقابتي بالاتر نسبت به گونههاي شبيه خود ميشود. دليل اصلي توجه بشر به متابوليت‌هاي ثانويه گياهي، مصارف بسيار گسترده‌اي است که اين فرآورده‌ها در داروسازي، صنايع غذايي، کشاورزي و صنعت دارند. در حدود پنجاه هزار ماده شيميايي فعال مختلف از 20 تا 30? گياهان آلي که مورد شناسايي قرار گرفته‌اند، جداسازي گرديده است و اين فهرست پيوسته در حال گسترش بوده و هر روزه کشفيات جديدي در اين زمينه صورت مي گيرد (25، 26 و 53).
ترکيبات ثانويه گياهان خواص بيولوژيکي زيادي دارند که خواص ضداکسايشي يکي از آنهاست. مطالعات نشان ميدهد که ترکيبات ضداکسايشي موجود در ميوهها و سبزيجات باعث ممانعت از ايجاد بيماريهاي زيادي ميشوند. بنابراين روز به روز اهميت مواد ضداکسايش به ويژه ضداکسايشهاي طبيعي که عوارض ضداکسايشهاي شيميايي را نيز ندارند بيشتر ميشود. استرسهاي اکسايشي در ايجاد بيماريهاي مزمني نظير سرطان، بيماريهاي قلبي-عروقي، سندروم دوون و مشکلات حرکتي مؤثر است. از بين ضداکسايشهاي گياهي ترکيبات فنولي گستردگي بيشتري دارند. خواص ضداکسايشي اين ترکيبات فنولي عمدتآ مربوط به خواص احيا کنندگي و ساختار شيميايي آنهاست که قادر به خنثي کردن راديکالهاي آزاد، تشکيل کمپلکس با يونهاي فلزي و خاموش کردن اکسيژن يگانه و سهگانه هستند. ترکيبات فنولي از طريق دادن الکترون به راديکالهاي آزاد واکنش اکسيداسيون را متوقف ميکنند(31 و 54).
1-1- گياهان دارويي
استفاده از گياهان دارويي به عنوان چاشني و درمان بعضي بيماريها به زمان باستان برميگردد و خواص تعدادي از گياهان دارويي به صورت تجربي کاملا شناخته شده است. همچنين گياهان ترکيبات مختلفي را براي محافظت از خود توليد ميکنند که معمولا اثرات بيولوژيکي مناسبي دارند. در دهههاي گذشته پژوهشهاي گستردهاي روي گياهان دارويي انجام شده و توليد داروهايي با ماده موثر طبيعي افق‌هاي جديدي را براي جامعه پزشکان و داروسازان پژوهشگر گشوده است، به طوري که در حال حاضر حدود يک سوم داروهاي مورد استفاده در جوامع انساني را داروهايي با منشاء گياهي تشکيل مي دهند. گياهان دارويي حاوي مواد شيميايي مفيد براي مصارف دارويي، چاشني‌هاي غذايي و مواد خوشبو کننده و معطر هستند. (13 و 51).
1-2- خواص گياهان دارويي

گياهان دارويي اثر‌ات گوناگوني در درمان بيماري‌ها دارند، بعضي از گياهان دارويي، بيماري را درمان مي نمايند در حالي که برخي ديگر، از اثر‌هاي جانبي بيماري ميکاهند. در طب سنتي از گياهان دارويي در درمان طيف وسيعي از بيماري‌ها، از سرما خوردگي معمولي تا بيماري‌هاي خود ايمني استفاده ميشود. اثر اين گياهان دارويي بر روي سيستم ايمني گوناگون مي باشد (15).
بشر از ديرباز از گياهان دارويي به طور سنتي استفاده کرده و به خواص مختلف آنها به طور تجربي آگاه شده است. استفاده از مواد نگهدارنده شيميايي و آنتي بيوتيکهاي مصنوعي باعث ايجاد خطراتي براي سلامتي انسان و مقاوم شدن تعدادي از ميکروبها به اين مواد شده است. لذا در 2 دهه گذشته در بسياري از کشورها توجه بيشتري به استفاده از خواص ضد ميکروبي و دارويي گياهان در علوم مختلف شده است، به طوري که استفاده از متابوليتهاي ثانويه اين گياهان در علم پزشکي، داروسازي و مواد غدايي گسترش يافته و روز به روز روشهاي جديد استخراج مواد موثره اين گياهان و بررسي خواص کاربردي آنها بيشتر مورد مطالعه قرار ميگيرد (21).
ترکيبات ثانويه موجود در گياهان دارويي خواص بيولوژيگي زيادي دارند که از جمله اين خواص ميتوان به خواص ضد ميکروبي، ضد اکسايشي، ضد دردي، ضد گرفتگي عضلات، درمان و کاهش علائم تعداد زيادي از بيماريها، ضد انگل و حشره بودن اشاره کرد. تعدادي از اين خواص در دهههاي قبل مشخص شده و روز به روز بر تحقيقاتي که براي شناسايي گياهان دارويي جديد و خواص آنها انجام ميگيرد افزوده ميشود (13).
مشخص شده است که خواص ضدميکروبي و آنتي اکسيداني گياهان دارويي با مقدار کل ترکيبات فنولي رابطه مستقيمي دارد، و معمولآ گياهاني که خواص ضد ميکروبي بالايي دارند خواص آنتي اکسيداني مناسبي نيز دارند (60).
بررسيهاي باليني نشان داده است که محصولات گياهي مختلف در درمان اختلالات سيستم ايمني و متعادل کردن عملکرد سيستم ايمني در عفونت‌هاي مزمن، مسموميت‌ها و جلوگيري از ورود ميکروارگانيسم ها به بدن موثر مي باشند (53 و 65).

1-3- خواص ضداکسايشي گياهان دارويي

مشخص شده است که به طور طبيعي در بدن ما انسانها مولکول‌هايي به نام راديکال آزاد وجود دارد. اين مولکول‌ها که بسيار واکنش‌پذير هستند، در غشاء خارجي، الکترون‌هاي جفت نشده دارند. عمل اکسيداسيون ممکن است باعث انتقال الکترون از يک اتم به اتم ديگر شود. اين روند به طور معمول در هنگام متابوليسم و چرخه انتقال الکترون صورت مي‌گيرد. انتقال الکترون به صورت تک الکترون، ايجاد راديکال‌هاي آزاد کرده که باعث آسيب به مولکول‌هايي مانند ليپيد‌هاي موجود در غشاء، آنزيم‌ها و يا DNA مي‌شوند (58).
با افزايش تشکيل راديکال‌هاي آزاد، افزايش فعاليت سلول‌هاي ايمني، التهاب، عفونت، سرطان و عوارض و بيماريهاي مختلفي را خواهيم داشت. فرايند‌‌هاي مختلفي از تشکيل راديکال‌هاي آزاد جلوگيري مي‌کنند که در اين ميان مواد ضداکسايش از نقش ويژه‌اي برخوردارند. در بدن بين راديکال‌هاي آزاد و ضداکسايشها تعادل وجود داشته و ضداکسايش‌ها نقش کنترل راديکال‌هاي آزاد را بر عهده دارند (50).
در برابر اثرهاي مضر راديکال‌هاي آزاد در بدن، سيستم دفاعي وجود دارد و شامل آنزيم‌ها و ويتامين‌هايي مي‌باشد که به صورت مستقيم يا غير مستقيم بدن را در برابر تنش هاي اکسيداتيو نگهداري مي‌نمايند. به طور کلي، همه ياخته هاي بدن آنتي‌اکسيدان‌هاي داخل سلولي دارند. از جمله اين ترکيبات مي‌توان به گلوتاتيون، ويتامين E، بتا- کاروتن و فلاوونوئيد‌هاي مختلف گياهي اشاره نمود (13).
گياهان عالي حاوي ترکيباتي به عنوان متابوليت‌هاي ثانويه هستند که شامل ترکيبات فنوليک نيز مي باشند. ترکيبات فنولي و مشتقات پلي‌فنولي از مهمترين ترکيبات ضد اکسايشي هستند که داراي ساختار آبدوست-‌ آبگريز هستند. اين ترکيبات گيرنده راديکال‌هاي آزاد در زنجيره اکسيداسيون مي‌باشند که به دليل حلقه فنوليکي و زنجيره‌هاي کناري آن‌ها مي‌باشد. فعاليت ضد اکسايشي فنوليک اسيد‌ها و ترکيبات آن‌ها به تعداد گروه‌هاي هيدروکسيل که در مولکول وجود دارد بستگي دارد (69).
1-4- راديکالهاي آزاد

راديکالهاي آزاد با دارا بودن الکترونهاي يگانه بسيار واکنش پذيرند و آسبهاي فراواني را به مولکولهاي زيستي مانند پروتئينها، چربيها، نوکلئوتيدها و کربوهيدراتها وارد ميکنند. خوشبختانه در بدن ما براي مقابله با راديکالهاي آزاد، سيستمي به نان سيستم دفاع ضداکسايشي وجود دارد که شامل 2 نوع سيستم آنزيمي و غير آنزيمي است. آنزيمهايي نظير سوپراکسيد ديسموتاز، گلوتاتيون پراکسيداز و کاتالاز اجزاي اصلي تشکيل دهندهي سيستم دفاعي آنزيمي، به عنوان مهمترين سيستم ضداکسايشي سلولي هستند. در مقابل ترکيباتي چون ويتامين E، کاروتنوئيدها، اسيد آسکوربيک، بيلي روبين، بتا کاروتن، اسيد اوريک و برخي هورمونها مانند استروژن، سيستم دفاعي غير آنزيمي را تشکيل ميدهند، و با جلوگيري از تشکيل راديکالهاي آزاد، ترميم صدمات وارده، افزايش دفع مولکولهاي صدمه ديده و با کاهش جهشهاي سلولي، آسيب ناشي از فعاليت راديکالهاي آزاد را به حداقل ميرسانند(29، 30، 47 و 58).
در نتيجهي به هم خوردن توليد وحذف راديکالها در اثر دخالت عوامل خارجي تنشهاي اکسيداتيو به وجود ميآيد که عوامل ايجاد بيش از 100 نوع بيماري در انسان هستند. مصرف برخي از ضداکسايشهاي شيميايي مانند 1BHT در پارهاي از ابهام است، چرا که وجود چنين ترکيباتي در مواد غدايي ميتواند باعث ايجاد بيماريهايي چون سرطان شود. بنابراين يافتن ضداکسايشهاي طبيعي و جايگزين کردن آنها به جاي مواد شيميايي از اهميت بالايي برخوردار است. در اين راستا اسانس و عصارههاي گياهي به عنوان عوامل بسيار مناسب ضد اکسايش شناخته شدهاند که عمدتآ ايمن و مورد قبول مصرف کنندهگان هستند(14).
يکي از مهم ترين راديکاهاي آزاد، راديکالهاي اکسيژن است که به صورت سوپراکسيد(- •2o)، هيدروژن پروکسيد(2O2H)، راديکال هيدروکسيل(•OH) و يا اکسيژن يگانه(2O1) باعث اکسايش ميشوند. عواملي نظير اشعه، آلودگي، حشره کشها و نور باعث ايجاد اين راديکالهاي آزاد ميشود(18).
1-5- اکسيداسيون ليپيدها

اسيدهاي چرب يکي از مهمترين ترکيبات موجود در ليپيد غشاهاي بيولوژيکي، از جمله فسفوليپيدها، تري گليسريد ها و گليکوليپيد ها به شمار ميروند. از بين اسيد هاي چرب موجود در بين غشاهاي ياخته اي، اسيد هاي چرب غير اشباع سهم عمده اي را در سياليت غشاء ها به عهده دارند و در عين حال، اين اسيد هاي چرب غير اشباع، به فرايندهاي اکسيداتيو حساس بوده و بيشتر مورد هجوم عوامل اکسيد کننده قرار ميگيرند. اکسايش خود به خودي ليپيدي توسط هر نوع راديکال آزاد اوليه که قادر به برداشت هيدروژن متصل به گروه فعال متيلي موجود در زنجيره اسيد چرب غير اشباع باشد، شروع مي شود (64).
اکسيداسيون در مواد غدايي يک روند تخريبي است که باعث از بين رفتن ارزش غذايي و تغييرات نامطلوب شيميايي در آن ميشود. چربيها و روغنها بسيار مستعد اکسيداسيون هستند و اکسيداسيون باعث تند شدن آنها ميشوند. همچنين محصولاتي که از اکسيداسيون چربيها حاصل ميآيند ميتوانند اثر منفي بر روي اجزاء ديگر ماده غدايي داشته باشند به طوري که علاوه بر اثرات نامطلوب بر روي خواص حسي مانند عطر و طعم ماده غذايي، باعث از بين رفتن ويتامينها و اسيدهاي چرب ضروري و همچنين توليد مواد سمي ميشوند. اثرات سمي مواد ضد اکسايش شيميايي و از يک طرف و استقبال مصرف کنندهگان از افزودنيهاي گياهي به خاطر سازگاري بيشتر با بدن، نداشتن عوارض جانبي ضداکسايشهاي شيميايي و قدرت آنتي اکسيداني مناسب از طرف ديگر باعث ميل به استفاده از مواد ضد اکسايشي طبيعي در مواد غدايي شده است(34، 61 و 66).

1-6- اسانس

1-6-1- خواص عمومي اسانسها

اسانسها ترکيبات ثانويه گياهي، با فرمولاسيون پيچيده و ترکيبات ناهمگن، فرار، با بو و عطر قوي و ماهيت روغني يا ليپيدي هستند که به ندرت در آب محلولند و عمومآ در الکل و حلالهاي آلي محلولند. اسانسها معمولا در دماي اتاق به صورت مايع هستند و دانسيته کمتري نسبت به آب دارند. اسانسها در دماي بالاي ?C50 تا ?C60 در حضور نور به سرعت پليمريزه شده و بسياري ار خواص بيولوژيکي آنها از بين ميرود(10 و 48).
تاکنون حدود 3000 اسانس شناسايي شده که نزديک به 300 نوع آن به صورت تجاري در صنعت داروسازي، توليد عطر و صنايع غذايي استفاده مي شود. از خانوادههاي مهم گياهي که عمده اسانسها از اين خانوادهها بدست ميآيد ميتوان به چتريان، مورد، افراييان يا کاسني،نعناعيان، مرکبات و خانواده فلفل اشاره کرد (24).

شکل ‏1-1: ساختار شيميايي تعدادي از ترکيبات اسانس و عصارههاي گياهي((Marino et al., 2001

1-7- خواص بيولوژيک اسانسها و عصارههاي گياهي

تحقيقات زيادي در مورد خواص بيولوژيکي بسياري از اسانسها و عصارههاي گياهي انجام شده و استفاده از آنها به عنوان دارو در تعدادي از کشور ها در علم پزشکي جديد پايه ريزي شده است. از خواص عمده اسانسها و عصارههاي گياهي ميتوان به خاصيت ضداکسايشي، ضد سرطاني، ضد ويروسي، ضد دردي، ضد ورم، ضد تب، ضد انگلي و استفاده به عنوان حشره کش هاي گياهي اشاره کرد (8).

1-7-1- بي خطر بودن مصرف اسانس و عصاره

تعداد زيادي از ترکيبات عمده اسانسها و عصارههاي گياهي جز ليست مواد سالم و امن قرار گرفته اند هرچند که تعداد قابل توجهاي از اين ترکيبات باعث تحريک بافت دهان و ايجاد سوزس در مخاط بدن ميکنند ولي به دليل غلظتهاي پايين مورد استفاده در مواد غذايي اين مسئله در عمل مشکلي ايجاد نميکند (47).

1-7-2- خواص ضد باکتري اسانسها و عصارههاي گياهي

يکي از ويژگيهاي اسانسها و عصارههاي گياهي ، خاصيت هيدروفوبيکي يا آبگريزي آنها است که اين مواد را قادر مي سازد در ساختار غشاهاي ليپيدي ياختههاي باکتريايي و ميتوکندريايي نفوذ کنند و با اختلال در ساختار ليپيدي ياخته، باعث نفوذ پذيري و نشت مواد از غشا ميشوند. نشت گسترده مولکول هاي حياتي و يون ها از ياخته هاي باکتريايي، اختلال در کار پمپ محرکه الکتروني، در پايان موجب مرگ آن ها مي شوند (19، 41 و 67).

شکل ‏1-2 : مکانيسم عمل ضد باکتري اسانسها و عصارههاي گياهي

ميزان اثر ضد ميکروبي اسانسها و عصارههاي گياهي به جايگاه گروه هيدروکسيل در ساختار فنولي برميگردد. به عنوان مثال جايگاه گروه هيدروکسيل در ترکيبات تيمول و کارواکرول طوري است که اثر ضد ميکروبي بالاي را باعث ميشوند(23 و 67).
Ultee و همکاران در سال 2000 نشان دادند که P-cymene اثر ضدميکروبي ضعيفي دارد ولي وقتي همراه با Carvacrol است اثر ضد ميکروبي Carvacrol را افزايش ميدهد، که احتمالآ به دليل نفوذ بهتر Carvacrol به درون باکتري مورد نظر در حضور P-cymene است (67).

1-8- عوامل موثر بر فعاليت ضد ميکروبي اسانس و عصاره در مواد غذايي

عوامل مختلفي بر مقاومت ميکروبها در ماده غذايي تأثير گذار است که ميتوان به 2 دسته عوامل داخلي يا ويژگيهاي خود ماده غذايي (ساختار ماده غذايي، pH، ميزان آب ازاد، چربي، پروتئين، کربوهيدرات، نمک و ديگر ترکيبات) و عوامل خارجي نظير دما، نور، ترکيب هواي اطراف ماده غدايي و نوع بستهبندي اشاره کرد (38، 57 و 62). به طور مثال pH پايين باعث افزايش خاصيت آبگريزي اسانس شده و در نتيجه راحتتر در غشاي باکتريها حل شده و به طبع آن خاصيت ضد ميکروبي بالاتري را از خود نشان ميدهد. به طور کلي افزايش ميزان چربي و پروتئين در ماده غذايي، غلظت بالاتري از اسانس را براي از بين بردن ميکروبهاي ماده غذايي را طلب ميکند. زيرا اسانس و ترکيبات آبگريز عصاره با اين ترکيبات ترکيب شده و مقدار کمتري از آن با پيکرهي ميکروب تماس پيدا ميکند. همچنين مشخص شده است که برخلاف چربي و پروتئين، کربوهيدراتهاي ماده غذايي اثر محافظتي چنداني بر روي ميکروبها به ويژه باکتريها در مقابل اسانس ندارد (12، 49 و 57).
ساختار فيزيکي ماده غذايي بر فعاليت ضد ميکروبي اسانس تأثير بسزايي دارد. در شرايط آزمايشگاهي بارها ثابت شده که فعاليت ضد ميکروبي اسانس و عصاره در محيط کشت مايع، بيشتر از محيط کشت جام و حاوي آگار است. اين اصل در مورد مواد غذايي نيز صادق است به عنوان مثال ميتوان گفت اثر ضد ميروبي اسانسها در مواد غذايي مايع، نظير شير بيشتر از مواد غذايي جامئ مانند نحصولات گوشتي است (32).
باتوجه به مقالات و مجلههاي متعدد چاپ شده در مورد استفاده از اسانس به عنوان نگهدارنده در مواد غذايي ميتوان رتبه بندي زير را براي گياهان دارويي و ترکيبات اسانس انها انجام داد. فعاليت ضد ميکروبي گياهان مختلف: پونه کوهي > ميخک > دارچين > آويشن > نعناع > رزماري > خردل > گشنيز. خاصيت ضد ميکروبي ترکيبات مختلف اسانس: اوژينول > کارواکرول، سيناميک اسيد و تيمول > سينامآلدهيد اسيد > سيترال و جرانيول (17).

1-9- عصاره

عصاره گيري از گياهان دارويي به روشهاي مختلفي انجام ميشود. در عصاره گيري علاوه بر روش از حلالهاي مختلفي نيز استفاده شود، بديهي است که با توجه به روش عصاره گيري و حلال استفاده شده، عصارههاي توليد شده خواص متفاوتي را از خود نشان ميدهند. خيساندن پودر خشک گياه و سپس پالايش آن از روشهاي معمول عصاره گيري است. آب، اتانول، متانول، هگزان و استون از حلالهاي رايج در عصاره گيري هستند (44). حلالهاي آلي ترکيبات کمتر قطبي را استخراج ميکنند در حالي که آب ترکيبات قطبيتر را استخراج ميکند.

1-10- شيمي اسانسها و عصارهها

به طور کلي در اسانسها و عصارههاي گياهي 20 تا 60 ترکيب با مقادير مختلف وجود دارد که به 3 گروه اصلي ترپن ها، فنيل پروپانوئيدها و ترپنوئيدها تفکيک ميشوند. ترپنها متشکل از واحدهاي 5 کربني به نام ايزوپرن هستند. همي ترپن، مونوترپن، سسکوئي ترپن و داي ترپن به ترتيب داراي 4،3،2،1 ايزوپرن هستند. خواص ضدميکروبي اسانسها عمدتآ مربوط به مونوترپنها است. از مونوترپنهاي مهم مي توان به تيمول، کارواکرول، لينالول و جرانيول اشاره کرد. فنيل پروپانوئيدها به مقدار کمتري از ترپنها در اسانس ها و عصارههاي مختلف وجود دارند و از فنيل پروپان مشتق مي شوند. هيدرکسي سيناميک اسيد، اوژينول، کاويکول و استراگول جزء اين گروه اند. ترپنوئيدها شامل مشتقات نيتروژن و سولفور دار است که عمدتآ بصورت گلوکوزينولات يا ايزوتيوسيانات هستند (13).

1-10-1- ترکيبات موجود در اسانسها و عصارهها

مواد موثر در گياهان دارويي دو نوع هستند اول ترکيبات حاصل از سوخت و ساز اوليه و يا مواد مورد نياز حياتي که در همه گياهان سبز با عمل فتوسنتز بوجود ميآيد. نوع دوم مواد حاصل از سوخت و ساز ثانويه که دراثر جذب ازت توسط گياه توليد ميشوند. اثرات درماني اين ترکيبات بسيار قابل توجه است.
مهمترين ترکيبات زيست فعال گياهان، آنتياکسيدانها هستند و عموما در گياهان حاوي ترکيبات فنلي وجود دارند.ترکيبات فنلي آنتياکسيدانهاي قوي هستند که بعلت ويژگيهاي ساختاري خود توانايي احيا کردن هيدروژن براي مهار راديکالهاي آزاد را دارند. فنلها ترکيبات هيدروکسيل آروماتيک هستند و داراي يک يا چند حلقه آروماتيک يا يک يا چند گروه هيدروکسيل هستند. اين ترکيبات از تعداد زيادي زير گروه شامل فلاوونوئيدها، فنوليکاسيد فنلها ترکيبات هيدروکسيل آروماتيک هستند و داراي يک يا چند حلقه آروماتيک يا يک يا چند گروه هيدروکسيل هستند. اين ترکيبات از تعداد زيادي زير گروه شامل فلاوونوئيدها، فنوليکاسيد، تانينها و… تشکيل شدهاند.
1-10-1-1- فلاوونوئيدها

متابوليتهاي ثانويه گياهان هستند و اغلب در بخشهاي در حال رشد گياه يافت ميشوند. فلاوونوئيدها از رنگدانههاي فراوان گياه هستند مانند کلروفيل و کارتنوئيد. اسکلت پايهاي ساختار فلاوونوئيدها، هسته فلاوان است. هسته فلاوان (1،3- دي متيل پروپان) از دو حلقه آروماتيک تشکيل شده است که توسط سه کربن بهم متصل شدهاند.
مهمترين گروههاي فلاوونوئيدها بر اساس فراواني در مواد غذايي شامل فلاوونول و فلاوون، ايزوفلاوون، فلاوونون، فلاواندياول، آنتوسيانين و پرونتوسيانيدين و کاتشين ميباشد. تنوع ساختاري که منجر به تنوع در خواص فيزيکي و شيميايي ميگردد.بين گروههاي مختلف و در درون آنها، به درجه و الگوي هيدروکسيلاسيون، منوکسيلاسيون و گليکوليزاسيون بستگي دارد. منبع عمومي فلاوونوئيدها گياهان هستند اما فلاوونول و فلاوون در جلبک و قارچ هم وجود دارند. بخشهاي هوايي بويژه لايههاي بيروني غني از فلاوونوئيد هستند و اين موضوع بيانگر اين است که سنتز فلاوونوئيدها رابطهاي با نور خورشيد دارد.
چون فلاوونوئيدها در لايههاي سطحي قرار دارند. در طول نگهداري و تکنيکهاي فرآوري، ميزان فلاوونوئيدها کاهش مييابد. بنابراين در فرايندهاي پوستگير، تيمارگرمايي، غوطهوري و استخراج آبميوه، ميزان آنها به شدت کاهش مييابد. سنتز يا استخراج فلاوونوئيدها از منابع طبيعي و استفاده از آنها براي غنيسازي مواد غذايي فرايند شده، ممکن است روش مناسبي براي جبران فلاوونوئيدهي از دست رفته باشد.

1-10-2- خواص بيولوژيک اسانسها و عصارهها

تحقيقات زيادي در مورد خواص بيولوژيکي بسياري از عصارهها انجام شده و استفاده از آنها به عنوان دارو در تعدادي از کشورها در علم پزشکي جديد پايهريزي شده است. از خواص عمده عصارهها ميتوان به خاصيت ضداکسايشي، ضدسرطاني، ضدويروسي، ضدورم و… اشاره کرد.

1-10-2-1- مکانيسم اثر ضداکسايشي عصاره

استرسهاي اکسيداتيو يکي از فاکتورهاي مهم در پيدايش بيماريهاست که در اثر توليد راديکالهاي آزاد ايجاد ميشود. راديکالهاي آزاد مولکولهاي بسيار واکنشپذيري هستند که در غشا خارجي خود الکترونختي جفت نشده دارند و قادر به اکسيد کردن مولکولهاي زيستي هستند.آسيبهاي ناشي از آن نقش مهمي در پيري، سرطان، بيماريهاي قلبي، فشار خون، بيماريهاي عصبي و جهش دارند. تنها راه براي محافت بدن در مقابل پيآمد استرسهاي اکسيداتيو، بهبود تغذيهي آنتياکسيداني است. ميوهها و سبزيجات منبع غني از ترکيبات فنلي هستند، که آنتياکسيدانهاي بسيار قوي هستند. ترکيبات فنلي توسط مکانيسمهاي زير از اکسيداسيون مولکولهاي زيستي جلوگيري ميکنند.
مهار راديکالهاي آزاد با دادن اتم هيدروژن يا الکترون، اتصال با پروتئينها و آنزيمهاي موثر در ايجاد راديکالهاي فعال اکسيژن، مهار يونهاي فلزي که قادر به توليد راديکالهاي فعال اکسيژن هستند.
امروزه سمي و خطرناک بودن مصرف آنتياکسيدانهاي مصنوعي به يک نگراني مهم تبديل شده است بنابراين توجهات به استفاده ازآنتياکسيدانهاي طبيعي براي حفاظت از آسيبهاي اکسيداتيو معطوف شده است.تحقيقات علمي نشان داده است که فعاليت ترکيبي از آنتياکسيدانها بعلت همافزايي تاثير يکديگر، بهتر از فعاليت يک آنتياکسيدان منفرد است و آنتياکسيدانهاي طبيعي زيست فراهمي بالاتري نسبت به انواع مصنوعي دارند.

1-11- بستهبندي مواد غذايي و اهميت آن

بستهبندي در تعريف عبارت است از محافظي که سلامت محتوي خود را از مرحله انتهايي توليد تا مصرف حفظ ميکند. مهمترين ماموريت يک بستهبندي غذايي مناسب علاوه بر حفاظت غذا در برابر عوامل محيطي، توانايي کاهش و يا به حداقل رساندن رشد ميکروارگانيسمهاي نا مطلوب غذايي است.
هدف از بستهبندي مواد غذايي به تاخير انداختن فساد، حفظ اثرات مثبت فرايند روي غذا، افزايش طول عمر انبارماني، نگهداري و يا افزايش کيفيت و ايمني غذايي است. علاوه بر اين بستهبندي نقش حفاظت از غذا در برابر عوامل شيميايي، فيزيکي و بيولوژيک بيروني را به عهده دارد.
با اين حال، کماکان نوآوري و بکارگيري جنبههاي جديد در اين زمينه کاملا معمول و رايج ميباشد. مهمترين عوامل موثر در ايجاد نوآوري در قسمت بستهبندي غذا، افزايش در خواست مشتري براي غذاهاي با حداقل فرايند، جهاني شدن و در نتيجه تغيير در عمليات فروش و سيستم توزيع غذايي، گرايشهاي جديد در نحوه توزيع و الزامات سختگيرانه مرتبط با سلامت و ايمني مشتري ميباشد. امروزه استفاده از نوآوري در صنعت بستهبندي با بکارگيري انواع فناوريها به ويژه در عرصه بستهبنديهاي فعال و هوشمند گسترش بسياري يافته است.

1-11-1- تاريخچه بسته بندي

تاريخچه نگهداري (بسته بندي يک روش نگهداري است) مواد غذايي به 5000 سال قبل از ميلاد مسيح ميرسد چنانچه در سواحل خليج فارس از روش نمک زدن و خشک کردن استفاده مي کردند. در ابتداي تمدن بشري نيازي به بسته بندي مواد غذايي نبوده، بلکه مردم براي بدست آوردن غذا از محلي به محل ديگر مي رفتند، اما زماني که پناهگاههاي دايمي براي خود پيدا کردند. در چنين شرايطي غذا را از محل هاي مختلف جمع آوري ميکردند و به محل سکونت خود مي بردند. اين نياز باعث شد که اولين انواع بسته بندي نظير کدوهاي خشک شده، صدف ها، برگها، پوست حيوانات و ديگر مواد طبيعي مورد استفاده قرار بگيرند. براي انتقال آب، شير، ماست، روغن يا دوغ از پوست حيوانات استفاده مي شد. از شاخ حيوانات براي حمل و نقل و ذخيره غذا و محصولات کشاورزي استفاده کردند. در دوره پيش از صنعتي شدن جوامع نيز، بسته بندي مواد و محصولات براي مدت هاي طولاني مورد استفاده قرار داده مي شده است و از اين روش براي نگهداري مواد و محصولات غذايي در خانه يا حمل و نقل آنها از مزرعه يا محل توليد به مغازه ها يا بازار هاي محلي استفاده مي شده است . نمونه اي از اين موارد بسته بندي غلات و آرد در کيسه يا ظرف هاي و



قیمت: تومان


پاسخ دهید